Pielęgnacja podłoża w akwarium  w długoterminowym okresie.

    Z czasem zdolność podłoża w akwarium do dostarczania korzeniom roślin składników pokarmowych maleje. Zjawisko to występuje nawet gdy dodatek do podłoża stanowi ziemia ogrodowa. Rodzi się zatem pytanie czy łatwiej jest próbować ponownie wzbogaci w dodatki stare podłoże czy też założyć zbiornik od nowa. Pytanie to nabiera szczególnego znaczenia przy bardzo dużych zbiornikach. Zakładanie zbiornika od nowa wiąże się ze zniszczeniem jego aranżacji, nad którą pracuje się czasami wiele miesięcy. Większość miłośników roślin wodnych uważa, że dodatki do dna wystarczają na nie dłużej niż 3 lata. Po tym czasie podłoże wymaga interwencji aby ponownie mogło stanowić źródło minerałów dla roślin.

    Wcześniej czy później, niezależnie czy do akwarium dodano ziemi, laterytu czy innych dodatków, podłoże w akwarium całkowicie zostanie przerośnięte korzeniami roślin. W akwarium ze słabym wzrostem roślin może zając to nawet 3 lata ale przy bujnym wzroście roślin czasookres ten może ulec skróceniu do 18 miesięcy (akwarium autora ma prawie 3 lata i nie zaobserwowano takiego zjawiska. Zależy to zapewne od gatunków roślin, gdyż tylko niektóre mają rozbudowane systemy korzeniowe. Ważną rolę odgrywa też częsta interwencja akwarysty w zmianę aranżacji zbiornika i okresowe odmulanie dna).

    Łatwo sprawdzić czy zjawisko to zachodzi w akwarium poprzez włożenie palca w podłoże w różnych częściach akwarium. Powinniśmy w większej części zbiornika być w stanie dotknąć dna akwarium beż użycia znacznej siły. Jeśli podłoże jest zapchane korzeniami roślin i nie można przebić się palcem do dna zbiornika jest to znak aby podjąć zdecydowane działania.

Oczywiście można założyć akwarium od nowa. Jeśli posiadamy dodatek w postaci ziemi ogrodowej niewątpliwie jest to najlepsze wyjście. Natomiast w przypadku laterytu istnieją mniej radykalne rozwiązania. Podzielmy sobie w myślach akwarium na cztery części. Co miesiąc należy wyjąć rośliny z jednej części akwarium i dobrze odmulić dno. Część laterytu może ulec w ten sposób utraceniu ale większość pozostanie w akwarium. W zależności od rodzaju użytego laterytu może nastąpić zmącenie wody utrzymujące się do kilku dni. Wyciągniętym roślinom należy poprzycinać korzenie, odciąć stare liście i łodygi. Następnie część z nich niezbyt gęsto posadzić w akwarium z powrotem. Przerzedzone rośliny nabiorą szybko witalności. Podobnie jak w przypadku roślin lądowych rośliny wodne nie rosną dobrze w zbytnim zagęszczeniu.

Denne kable grzewcze - wymuszony obieg wody w dnie

Na początku należy powiedzieć, iż jest możliwe utrzymanie pięknego podwodnego ogrodu w długim terminie bez wymuszonej cyrkulacji wody w podłożu. Jest to ostanie element, na który należy wydać duże pieniądze. Pierwszorzędnym elementem jest dobre oświetlenie a następnie system nawożenia CO2. Jeżeli po takich wydatkach posiadamy jeszcze gotówkę to należy zakupić kable grzewcze. Denne kable grzewcze spełniają trzy podstawowe funkcje:

  1. Przede wszystkim dostarczają korzeniom roślin makro i mikroelementy rozpuszczone w kolumnie wody. Szczególnie istotne jest to, że w ten sposób dostarczają korzeniom fosfor co obniża jego poziom w kolumnie wody a to z kolei ogranicza rozwój glonów.

  2. Zapewniają delikatny przepływ wody w dnie dostarczając właściwe ilości tlen. Zbyt wiele tleny w dnie może prowadzić do powstania niekorzystnych zjawisk. Poza tym w podłożu potrzebne są częściowo beztlenowe warunki aby zredukować składniki pokarmowe i tym samym uczynić je dostępnymi dla roślin. Z drugiej strony całkowite warunki beztlenowe w podłożu prowadzą do powstawania trujących związków. Dlatego ważne jest aby przepływ wody w dnie był bardzo łagodny co zapewniają kable grzewcze. W gęsto zarośniętych zbiornikach korzenie roślin szybko rozprzestrzeniają się w podłożu. Pobierając składniki pokarmowe poprzez korzenie  z podłożą powodują, że woda z wnika w dno zastępując miejsce pobranych minerałów. Natleniona woda wnikająca w dno zapobiega tworzeniu się środowiska beztlenowego. Zjawisko to następuje bardzo powoli ale wydaje się być wystarczająco skuteczne ponieważ większość akwarystów nie styka się ze skutkami jakie towarzyszą powstaniu warunków beztlenowych w podłożu akwarium. Ciągle jednak wymuszony obieg wody w dnie, który powoduje delikatny prąd wody w podłożu, zapewnia bardziej równomierne i stałe rozprowadzanie tlenu i składników pokarmowych w dnie. Jest to szczególnie korzystne w pierwszych kilku miesiącach od założenia akwarium kiedy systemy korzeniowe roślin jeszcze się w pełni nie rozwinęły. Również korzystny wpływ wymuszonego obiegu wody w dnie jest widoczny pod koniec funkcjonowania akwarium ponieważ zahamowuje on proces starzenia się dna.

  3. Na końcu należy dodać, że denne kable grzewcze są doskonałym rozwiązaniem technicznym aby wyrównać temperaturę panującą w podłożu z temperaturą kolumny wody w akwarium. Wpływa to korzystnie na rozwój większości roślin, jako przykład można podać Barklaję długolistną. Niektóre źródła podają, że najlepsze warunki w akwarium panują wtedy, gdy podłoże jest trochę cieplejsze od kolumny wody w akwarium. Inni twierdzą, że najważniejszą rzeczą jest to,  aby nie dopuścić by podłoże było chłodniejsze od pozostałej części akwarium ponieważ może to prowadzić do rozdziału warstw o różnych temperaturach. Poza zamontowaniem kabli grzewczych możemy podłożyć pod dno zbiornika styropian co ograniczy straty ciepła.

Na rynku dostępne są kable grzewcze o różnych mocach dostosowanych do wielkości zbiornika. Teoria działania takich kabli zakłada, że ogrzewając wodę ponad kablami pozostawiają one chłodniejsze miejsca pomiędzy kablami. Wymusza to cyrkulację wody w ten sposób, że ciepła woda unosi się nad kablami a w miejsce wypartej ciepłej wody w chłodniejsze miejsca pomiędzy kablami wnika woda z kolumny wody w akwarium. Powyższą teorię trudno obalić lub udowodnić ponieważ bardzo dużo czynników bierze udział w tym procesie. Ważne jest jednak, że istnieją dowody pozytywnego oddziaływanie kabli grzewczych na rozwój roślin w  akwarium. Ich  niewątpliwą wadą jest to, iż są one kosztowne.

Na stronach Internetu można spotkać plany zrobienia we własnym zakresie kabli grzewczych (strony anglojęzyczne z materiałów dostępnych na tamtejszych rynkach). Niektórzy próbują używać mat grzewczych używanych w terrariach. Istnieją doniesienia, że takie maty powodują pęknięcia w dnie akwarium poza tym nigdy nie spowodują one takiej cyrkulacji w dnie jak kable grzewcze.

Zakładanie podłoża

Bez względu na to czy zamontujemy kable grzewcze czy też nie oraz jakich dodatków do dna użyjemy zakładanie podłoża jest podobne. Jeżeli instalujemy kable grzewcze należy je przytwierdzić do dna zgodnie z zaleceniami producenta. Pierwsza warstwa podłoża powinna stanowić od 1/3 do 1/2 grubości całego dna. Nie ma potrzeby aby żwirek użyty w tej warstwie gruntownie płukać pod bieżącą wodą ponieważ organiczne zanieczyszczenia korzystnie wpłyną na funkcje dna. Lateryt czy inne dodatki należy zmieszać dokładnie właśnie z tą częścią podłoża i równomiernie rozprowadzić po dnie akwarium. Pozostałą część podłoża stanowi dobrze wypłukany żwirek. Czysty żwirek ostrożnie rozprowadzamy po pierwszej warstwie podłoża tak aby nie dopuścić do mieszania się warstw.

Przy napełnianiu wodą akwarium należy zachować szczególną ostrożność. Wodę należy nalewać bardzo powoli w ten sposób aby woda z węża spływała na talerzyk postawiony na dnie akwarium. Może się zdarzyć, że lateryt będzie przesiąkał do wody jeżeli będziemy nalewać wodę zbyt szybko. Jeżeli zjawisko takie nastąpi powstałe zmętnienie utrzyma się kilka dni a woda przybierze kolor czerwony na jeszcze dłuższy czas.

Ślimaki Melanoides tuberculata - potocznie świderki.

Kolejnym "dodatkiem" do dna, który jest czasami używany w akwariach roślinnych są ślimaki zwane potocznie świderkami. Te małe ślimaki uaktywniają się nocą. Jeżeli jakość wody w akwarium jest dobra większość z nich jest w ogóle niewidoczna dla nas. Żywią się detrytusem i resztkami pożywienia. Wzruszają one nieustannie dno w poszukiwaniu pożywienia. Co najważniejsze nie  uszkadzają roślin.  W dużych ilościach mogą one być jednak kłopotliwe. Raz wprowadzone do akwarium przeważnie stanowią jego stały element. Ich naturalnym wrogiem jest często spotkana w akwariach Botia macracantha.

Utrzymanie podłożem.

W zbiorniku ze zdrowymi roślinami nie potrzeba dużo pracy. Niektórzy akwaryści nawet nigdy nie dotykają dna (słabo zarybione zbiorniki). Większość jednak odmula regularnie dno delikatnie odsysając muł w przestrzeniach pomiędzy roślinkami. Nie należy za głęboko wnikać odmulaczem w dno. W gęsto zarośniętych zbiornikach należy używać odmulacza o małym przekroju szczególnie w niewielkich zbiornikach.

Akwarium roślinne jest podobne do ogródka. Najlepsze rośliny  nie będą rosły jeżeli nie są uprawiane w odpowiednim podłożu. To samo dotyczy roślin wodnych. Dlatego nie należy szczędzić czasu aby środowisko tworzone przez nas do uprawy roślin wodnych odpowiadało ich wymaganiom.

Od autora.

Nie da się utrzymywać w nieskończoność zbiornika roślinnego bez poważnych interwencji w dno. Z doświadczeń autora wynika, że gęsto obsadzona kępka roślin po okresie około 6 miesięcy (zależy od gęstości zarybienia w akwarium, 6 miesięcy dotyczy gęsto zarybionego zbiornika)  zaczyna przysparzać kłopotów. Od środka zaczyna ona pokrywać się glonami z powodu nagromadzenia w niej detrytusu i małej cyrkulacji wody. W takim przypadku należy wyjąć ją całą z akwarium, podzielić na poszczególne rośliny, usunąć glony oraz  jak trzeba przepłukać w wodzie. Po tej operacji przerzedzamy rośliny i sadzimy w akwarium. Brak takiego zabiegu spowodował u autora stratę pięknego łanu Didiplis diandra (Peplis dwupręcikowy). Kolejnym zagrożeniem dla dna są korzenie. Raz w roku autor wyjmuje je z akwarium i dokładnie odmula dno pod nimi gdzie gromadzą się ogromne ilości detrytusu. Poprawa jakości wody po taki zabiegu jest od razu widoczna.

Na podstawie publikacji Karen Randall by Fisherfisher