Ruch wody w akwarium roślinnym

Ruch wody w akwarium jest niezbędny do prawidłowej uprawy roślin w akwarium. Jego najważniejszą funkcją jest umożliwianie wymiany gazowej - dostarczanie dwutlenku węgla i rozprowadzanie produkowanego przez roślinki tlenu. Cyrkulacja wody odgrywa również zasadniczą rolę w wymianie gazowej, która ma miejsce na powierzchni wody w zbiorniku. Inną ważną rolą jest usuwanie produktów przemian metabolicznych zachodzących u roślin.  Prawidłowy ruch wody zapobiega kumulowaniu się detrytusu, który jest źródłem pożywienia dla glonów jak i sprzyja rozwojowi patogenów. Niedostateczne omywanie roślin przez ruch wody zmniejsza intensywność fotosyntezy między innymi dlatego, że jest on motorem, który rozprowadza składniki odżywcze w akwarium jak makro i mikroelementy. Większość roślin w naturze żyje w wodach płynących, ubogich w makroelementy jak azot czy fosfor. Wykształciły one przystosowania ewolucyjne do zasiedlania właśnie takich środowisk. W naszych akwariach urządzenia techniczne zapewniają właściwą cyrkulację wody w zbiornika. Należy jednak pamiętać, że silnie falowanie powierzchni wody powoduje straty CO2. Natomiast bardzo silny ruch wody sprzyja rozwojowi sinic w akwarium. Dlatego najczęściej spotyka się je na wlotach filtrów.

Możemy rozróżnić trzy podstawowe typy przepływu wody w naturalnych zbiornikach:

  1. Falowanie - powodowany przez wiatr naprzemienny ruch do przodu i z powrotem wody często występuje na brzegach jezior. Żyjące w tym środowisku rośliny posiadają elastyczne łodygi, które poddają się ruchowi wody.

  2. Wirowanie - często występujące w wartko płynących rzekach i strumieniach. Występuje na styku prądów lub przy zderzeniu się prądu ze stałą przeszkodą.

  3. Warstwowy ruch wody - występuje najczęściej w naturze. Jest to ruch wody w jednym kierunku jak np. w rzekach.

Na rynku dostępnych jest wiele urządzeń wytwarzających prąd wody w akwarium. Przed wyborem właściwych należy zrozumieć różnicę pomiędzy filtracją a cyrkulacją. Filtracja jest to zamierzone usuwanie z wody zanieczyszczeń fizycznych lub chemicznych. Cyrkulacją jest natomiast zwykły ruch wody wewnątrz zbiornika.  Z tych prostych definicji wynika wniosek, że źródła cyrkulacji i filtracji niekonieczne są te same.

Aby uprościć podejście do tematu wielu autorów podaje złote zasady filtracji w akwarium w ten sposób, że podają przepływ wody przez filtr na godzinę np. dla akwarium 200l - 4razy na godzinę czyli 400l na godzinę. Jest to dobra wskazówka na początek dopóki nie zrozumie się, że nie oznacza to, że potrzebny jest taki sam przepływ w ilości 400l/h wewnątrz akwarium jak i na zewnątrz (np. w filtrach).

Użytkownicy dużych zbiorników często stosują filtry zraszane. W takich systemach woda pobierana jest z akwarium przelewem do tak zwanemu sumpa gdzie przepływa przez wkłady i wraca do zbiornika. Jest to tak zwana otwarta pętla. Taki system filtracji wymaga przepływu wody przez filtr rzędu 3-4 razy na godzinę. Jest to współczynnik przepływu filtracji i nie oznacza to wcale, że mamy prawidłową cyrkulację wody w akwarium. Na cyrkulację mają wpływ również umieszczenie wlotu i wylotu wody, używanie deszczowni i jej ustawienie. Nieprawidłowa cyrkulacja może prowadzić do pojawienia się filmu na wodzie czyli kożucha bakterii czy pokrywania się roślin glonami. Można ją poprawić np. montując dodatkowo pompy cyrkulacyjne.

Należy pamiętać, że wszelkie wytyczne w literaturze należy traktować tylko jako wytyczne. Natomiast cyrkulację wody trzeba dostosować do organizmów, które zamierzamy trzymać w naszym akwarium. Dlatego należy zwrócić szczególną uwagą w jakich środowiskach żyją nasze roślinki w naturze czy są to bystro płynące wody, czy może stojące wody jezior. Niestety autorzy książek mało poświęcają uwagi tej problematyce. Jeżeli już uruchomimy nasze akwarium możemy poeksperymentować z ułożeniem urządzeń w akwarium pod kątem zaopatrzenia roślin w dwutlenek węgla, zbieraniem zawiesiny z wody, tworzeniem się filmu na powierzchni wody. 

W zdecydowanej większości przypadków w akwariach roślinnych system filtracji stanowi filtr kubełkowy. Przepływ wody w takim filtrze dobrany jest do wielkości komory filtracyjnej. Producenci podają zawsze do jakiej wielkości akwarium jest on przeznaczony i należy się tego trzymać. Zauważymy, ze przepływ wody na godzinę przez filtr wynosi zawsze około czterech wielkości zalecanego akwarium np. 1300l/h do akwarium 400l. Po prawidłowym doborze filtra należy zastanowić się nad cyrkulacją wody w zbiorniku i tutaj sprawa nie jest już taka prosta. Filtr kubełkowy utworzy w akwarium zamkniętą pętlę. zapewniając "kołowy" ruch wody. Należy upewnić się, aby objął on jak największą część zbiornika a jednocześnie nie powodował nadmiernych strat dwutlenku węgla. Kierować się należy kilkoma prostymi zasadami:

  1. Wlot i wylot wody powinien być maksymalnie od siebie oddalony. W praktyce wlot filtra kubełkowego montuje się na bocznej ścianie zbiornika. W zestawie filtrów kubełkowych jest deszczownica. Jest kilka metod jej montażu. W zbiornikach Takashi Amano można zauważyć, że jest ona montowana wzdłuż bocznej ściany akwarium po przeciwległej stronie do wlotu. Zapewnia to optymalny ruch wody w akwarium. Deszczownicę ustawie się otworami lekko w kierunku powierzchni wody. W tym miejscu należy dodać, że reaktory dwutlenku węgla montuje się zawsze po przeciwległej stronie do wlotu filtra.  Nie zawsze jednak jest możliwe takie ustawienie elementów filtra kubełkowego. Czasami stosuje się rozwiązania pośrednie np. montując deszczownię wzdłuż tylnej  ściany akwarium a wlot w przednim narożniku zbiornika. Często też z uwagi na duże straty dwutlenku węgla deszczownicę ustawia się otworami w kierunku dna w ten sposób, aby wypływająca woda spływała po tylnej szybie.

  2. Sprawa trochę komplikuje się jeżeli stosujemy dwa filtry. Nigdy nie należy wtedy instalować urządzeń w ten sposób, że jeden wlot filtra znajduje się na jednej bocznej ścianie a drugi na przeciwnej i jednocześnie ustawiamy deszczownice w ten sam sposób. Spowoduje to, ze woda na środku zbiornika będzie stała. Wloty powinny być po jednej stronie a deszczownice po drugiej. Lepsze efekty daje jednak zamontowanie jednego dużego filtra.

  3. Aby poprawić cyrkulację wody w zbiorniku montuje się głowice cyrkulacyjne, których jest ogromny wybór na rynku. Nie należy jednak przesadzać z ich stosowaniem. Najczęściej używa się ich w dużych zbiornikach gdzie istnieje problem z dystrybucją dwutlenku węgla w akwarium. Montuje się je wtedy przy reaktorach CO2. Ponieważ w dużych zbiornikach przeważnie występuje niedobór CO2 pompy te montuje się w ten  sposób, aby nie powodowały falowania powierzchni wody. Dobrze jest aby lekko omywało one dno zapobiegając odkładaniu się detrytusu. Problem ten dotyczy szczególnie małych roślinek przedniego planu przy starzejącym się podłożu.

  4. Stosowanie kamieni napowietrzających w zbiornikach roślinnych mija się z celem. To samo dotyczy filtrów przelewowych. Co do filtrów podżwirowych są dwa skrajne obozy. Autor nie poleca tego typu filtrów z własnego doświadczenia. Jeżeli już ktoś chce zapewnić ruch wody w podłożu to może użyć kabli grzejnych.  Natomiast nie ma przeszkód technicznych w stosowaniu wewnętrznych filtrów biologicznych. Ich niewątpliwą wadą jest zajmowanie cennego miejsca oraz strona estetyczna. Zdarza się jednak, że ze względu na małe dzieci w domu nie można zastosować filtrów kubełkowych.

Bez względy na rodzaj stosowanej filtracji i cyrkulacji jest kilka zasad, które należy przestrzegać:

  1. Nie można zapominać o montowaniu zabezpieczeniach na wlotach filtrów zapobiegających wciąganiu ryb, krewetek czy ślimaków jak koszyczki, gąbki itp. Instalacja gąbki na wlocie umożliwi łatwy dostęp i czyszczenie a jednocześnie przedłuża czasookresy czyszczenia wkładów w komorze filtra.

  2. Głowice cyrkulacyjne przeważnie są chłodzone wodą dlatego należy je utrzymywać  w zanurzeniu. Poza tym produkują one ciepło, które ogrzewa wodę w akwarium.

  3. Ważną rzeczą jest hałas wytwarzany przez filtry i pompki. Warto trochę dołożyć i zakupić markowe urządzenia.

  4. Im mniej urządzeń w akwarium tym lepiej.

  5. Duża część filtracji ma miejsca poza filtrem w akwarium. Jest to kolejny powód aby zapewnić właściwą cyrkulację.

Nie wszystkie głowice wodne dobrze znoszą  częste włączanie i wyłączanie. Dobrze jest przeczytać ulotkę producenta przed zakupem. Należy pamiętać, aby stosować węże dobrane średnicą do mocy pompy. Stosowanie węższych prowadzi do zmniejszenia przepływu filtra. Projektując nasz system zwrócimy uwagę aby jak najmniej czasu zajmowało nam jego okresowe czyszczenie - właściwe prefiltry mechaniczne, które nie wymagają częstego mycia. Części filtrów wystawiona na działanie promieni słoneczną pokryją się glonami dlatego unikajmy takich sytuacji. Montowanie dodatkowych zaworów na wężach może prowadzić do częstszego zapychani się węży ponieważ nieczystości odkładają się w dużym stopniu na przewężeniach. Łatwy dostęp do elementów filtrów i pomp ułatwi nam kontrole oraz czyszczenie tych urządzeń. Układając w akwarium deszczownicę, fajkę czy węże należy tworzyć jak najmniej kolanek aby nie spowalniać ruchu wody. Ruch wody spowalniają również wkłady filtra, najmniej jednak utrudniają przepływ wody bio kulki. Dobrze jest mieć zapasową pompkę cyrkulacyjną na wypadek awarii.

Cyrkulacja wody w zbiornikach roślinnych jest często niedocenianym aspektem. Jej złe funkcjonowanie spowalnia fotosyntezę. Zwiększa również możliwość rozwoju glonów w akwarium. Zmniejsza przezroczystość wody, prowadzi do gromadzenia się detrytusu. Może prowadzić również do nadmiernych strat dwutlenku węgla.

Fisherfisher