Wybór podłoża do akwarium roślinnego
Jest wiele różnych dostępnych materiałów, które mogą posłużyć jako podłoże w akwarium roślinnym jak również istniej
wiele opinii na temat jaki wybór jest najlepszy. Zdarza się 
osiągnąć sukces w uprawie roślin wodnych bez przykładania wagi do wyboru podłoża. Jednak
większość miłośników podwodnych ogrodów przywiązuje dużo uwagi do rodzaju używanego podłoża kierując starymi, sprawdzonymi "receptami" w celu osiągnąć
sukcesu. Inni lubują się w eksperymentowaniu, przygotowują skomplikowane podłoża starając się uzyskać optymalne warunki i nie przejmują się
ewentualnymi niepowodzeniami.
Wszystkie podejścia do tematu podłoża są godne uwagi. Zanim zakupimy konkretny rodzaj podłożą powinniśmy odpowiedzieć sobie na pytanie jakie podłoże jest najlepsze dla nas. Zanim to jednak uczynimy zapoznajmy się z właściwościami jakimi powinno charakteryzować się podłoże w akwarium.
Granulacja i kształt dobrego podłoża powinna umożliwiać jego swobodą penetrację przez korzenie roślin. Powinien być na tyle drobny aby pozwolić rozprzestrzeniać się w dnie najdrobniejszym korzeniom a jednocześnie być nie aż tak drobnym aby utrudniać ten proces. Substancje wchodzące w skład podłoża nie mogą wpływać na twardość i odczyn wody. Elementy podłoża nie mogą mieć ostrych krawędzi aby nie uszkadzać korzeni roślin oraz nie ranić ryb.
Dobrej jakości podłoże nie powinno zawierać żadnych substancji toksycznych dla roślin i ryb. Jednocześnie musi dostarczać korzeniom roślin niezbędne składniki pokarmowe w długoterminowym okresie. Efekt ten można osiągnąć dwoma sposobami:
Poprzez dodatki zawierające składniki pokarmowe dla roślin.
Zastosowanie substratu o dużej zdolności do wymiany jonowej CEC (cation exchange capacity) - jest to zdolność do chemicznego wyłapywania i magazynowania substancji odżywczych w podłożu gdzie są dostępne dla korzeni roślin.
Przegląd dostępnych materiałów.
Żwirek
Żwirek jest najczęściej wybieranym materiałem i są ku temu ważne powody. Jest on niedrogi i szeroko dostępny. Handel oferuje go w różnej granulacji i w szerokiej gamie kolorów. Jest on łatwy w czyszczeniu i w odpowiednio małej granulacji utrzymuje dodatki do podłoża na dnie zbiornika nie pozwalając im na przesiąkanie do kolumny wody w akwarium. Najlepiej sprawdza się żwirek o granulacji od 1 do 3 mm średnicy. Jeżeli zamierzamy pozyskać żwirek z innych źródeł niż handel należy zwrócić szczególną uwagę aby był on chemicznie obojętny. Aby to sprawdzić wystarczy dodać kroplę kwasu solnego do żwirku. Jeżeli się spieni to znak, że nie nadaje się on do akwarium.
Następnie należy przyjrzeć dokładniej żwirkowi. Nie powinien on posiadać ostrych krawędzi. Granulacja żwirku jest też związana z roślinami, które zamierzamy uprawiać. Małe roślinki o drobnych korzeniach wymagają drobnego żwirku. Jakikolwiek żwirek byśmy nie wybrali jego grubości nie może być mniejsza niż 6 cm. W tylniej części akwarium może ona wzrosnąć do 12 cm ze względu na duże rośliny z rozbudowanymi systemami korzeniowymi jak gatunki Echinodorus czy Anubias.
Czasami, aby uniknąć przesiąkania dodatków do kolumny wody, używa się bardzo drobnego żwirku. Jest kilka powodów aby unikać takich praktyk. Po pierwsze powoduje to ryzyko powstania warunków beztlenowych w podłożu. Po drugie w czasie odmulanie drobny żwirek jest wsysany z dna wraz z mułem. Z czasem spowoduje to odsłonięcie dodatków w podłożu i osiągniemy efekt odwrotny od zamierzonego.
Dodatki do żwirku.
Ponieważ większość roślin w akwarium jest organizmami ziemnowodnymi i pobiera substancje pokarmowe poprzez korzenie
podłoże musi być odpowiednio bogaty w te substancje. Kiedyś akwaryści polegali na odchodach zwierzęcych jako źródle składników pokarmowych dla roślin.
Problem polega na tym, że taki mechanizm działa tylko w starych zbiornikach gdzie detrytus wytworzył odpowiednią warstwę w dnie. Ponieważ okres ten
jest dość długi brak dodatków w dnie w początkowy okresie może prowadzić do rozwoju glonów. Jeżeli nadal nie chcemy używać dodatków do dna należy
wybrać rośliny, które potrafią pobierać składniki pokarmowe bezpośrednio z kolumny wody takie jak: Ceratopteris thalictroides, Salvinia, Microsorium
pteropus, Vesicularia dubyana czy Ceratophyllum. Większość miłośników roślin wodnych zakłada akwarium już z gęstą obsadą aby zapobiec rozwojowi
glonów. Dla tego samego powodu warto startować z dodatkami do dna, które od razu dostarczą korzeniom właściwe składniki pokarmowe. Na rynku dostępne
są różnego rodzaju dodatki.
Lateryt i inne rodzaje glin.
Dla początkujących ogrodników wodnych poleca się stosowanie laterytu, który jest dostępny w handlu. Lateryt jest nieorganicznym, bogatym w żelazo rodzajem gliny. Spełnia on kilka funkcji w akwarium. Jest źródłem żelaza i pozostałych mikroelementów dla roślin. Co ważniejsze jednak potrafi on wychwytywać z wody i magazynować mikroelementy, które dostają się do podłoża z kolumny wody. Potrafi również wychwytywać z wody i wiązać fosfor czyniąc go niedostępnym dla glonów. Jest to sposób na kontrolę populacji glonów w akwarium. Lateryt wykazuje duże różnice w zależności od źródła pochodzenia. Wiele firm zajmuje się pozyskiwaniem laterytu i sprzedażą go na rynku. Ponieważ nie wszystkie jego odmiany nadają się do akwarium należy zwrócić szczególną uwagę na wiarygodność dostawcy. Jedną z najlepszych firm, dostarczających lateryt jest Dupla ale jest też wiele innych firm sprzedających lateryt o równie dobrej jakości.
Niektórzy próbują stosować lokalnie dostępną glinę albo glinę stosowaną do wyrobów garncarskich z różnym skutkiem. W zależności od składu chemicznego może przynieść to dobre rezultaty lub być katastrofalne w skutkach. Nie możemy mieć pewności, że w ten sposób pozyskanej glinie nie będzie toksycznych substancji chemicznych. Oczywiście można eksperymentować z taką gliną ale wyniki mogą odbiegać znacznie od oczekiwań.
Aby zrozumieć rolę laterytu w akwarium należy pamiętać, że lateryt sam w sobie nie spełnia wszystkich wymagań stawianych podłożu w akwarium roślinnym. Rośliny dalej wymagają nawożenia w postaci nawozów płynnych dodawanych do słupa wody lub wstrzykiwanych w podłoże lub w postaci kulek lub tabletek wciskanych pod korzenie roślin. Często stosuje się tabletki pod korzenie oprócz laterytu aby przyspieszyć wzrost roślin, szczególnie w początkowej fazie po założeniu akwarium. Jest to wydajna metoda w zbiornikach bez dennych kabli grzewczych. Trzeba zwrócić uwagę czy tabletki zawierają azot i fosfor ponieważ nadmiar tych składników prowadzi do plagi glonów. Dlatego też tabletki zawierające azot i fosfor powinny być stosowane tylko w zbiornikach, w których występuje deficyt tych makroelementów. Na rynku dostępnych jest jest kilka nawozów do stosowania w podłożu.
Dodatki organiczne
Nie ma wątpliwości, że większość roślin wodnych i lądowych w naturalnym środowisku rośnie w ziemi. Dobra ziemia
używana w akwariach powinna zawierać niezbędne mikroelementy i uwalniać je do podłoża przez długi okres czasu. Jednak stosowanie ziemi niesie z sobą
wiele ujemnych skutków. Ziemia różni się bardzo pod względem składu mineralnego i organicznego. Dodatki organiczne miesza się z pierwszą warstwą
podłoża. Najczęściej są to: torf, ziemia do kwiatów doniczkowych, ziemia z ogrodu czy kompost.
W silnie oświetlonych zbiornikach z podłożem organicznym glony mogą stać się poważnym problemem. Dodatki organiczne bardzo brudzą wodę jeżeli dostaną się do kolumny wody. Torf i ziemia do kwiatów doniczkowych mogą rozkładać się i gnić w podłożu o małej granulacji gdzie dostęp tlenu jest ograniczony. Jeśli jednak zdecydujemy się na dodatki organiczne należy zwrócić uwagę aby nie zawierały one nawozów czy innych podobnych domieszek.
Ziemia z ogrodu (zwykła ziemia - jej wierzchnia warstwa) może zawierać różnorakie toksyny. W zasadzie jest to sprawa testów i szczęścia aby dowiedzieć się czy ziemia z naszego ogrodu nadaje się do akwarium. Jeżeli jednak mamy dobrą ziemię stanowi ona lepszy wybór niż torf i ziemia do kwiatów doniczkowych ze względu na małą ilość składników organicznych. Najlepszym miejscem do pobrania ziemi są miejsca oddalone od nawożonych trawników i ogrodów a także areałów, na których stosowano pestycydy. Jeżeli znajdziemy takie miejsca należy usunąć organiczne wszystko z jej powierzchni i pobrać odpowiednią ilość ziemi. Jednakże zanim użyje się ziemi w akwarium roślinnym należy ją przetestować w małym zbiorniku przez co najmniej 6 miesięcy. Dlatego stosowanie ziemi w praktyce jest rzadko spotykane.
Vermiculit
Ostatnio wiele osób stosuje vermiculit, pokruszony, namoczony i ponownie pokruszony tak aby tonął. Jest to niedrogi materiał do stosowania jako pierwsza warstwa w dnie z dużą zdolnością do wymiany jonowej CEC (cation exchange capacity). W przeciwieństwie do laterytu nie zawiera on żadnych mikroelementów. Z czasem jednak przy prawidłowym nawożeniu tworzy on bardzo dobre podłoże dla roślin. Niestety proces związany z namaczaniem vermiculitu jest długi i nużący. W przypadku dostania się na powierzchnię psuje ona wygląd zbiornika.
Od autora
Na naszym rynku akwarystycznym autor nie spotkał się z vermiculitem. Jest on stosowany w ogrodnictwie ale w praktyce jest on prawie nie osiągalny. Na rynku ogrodniczym dostępnych jest kilka innych materiałów o porowatej strukturze, obojętnych dla wody jak np. pokruszone skały wulkaniczne. Więcej informacji o vermiculicie można znaleźć na stronie stowarzyszenia vermiculitu http://www.rominco.com.pl/vermiculit/.
Na podstawie publikacji Karen Randall by fisherfisher